آيهء 101 از سورهء نحل و آيهء 39 از سورهء رعد . . . ) معنا كرده و تفسير مىنمايد « 1 » . 5 - و در گروه ديگرى از گزارشات در پاسخ يهود كه به « نسخ » اشكال مىكردند و در واقع از جهات سياسى آن را انكار مىنمودند ، مسألهء امكان و وقوع « نسخ » مطرح گشته است . در اين زمينه حديث بسيار مهمى « 2 » از رسول گرامى اسلام در پاسخ يهود كه تغيير قبلهء مسلمين را از بيت المقدس به بيت اللّه الحرام اشكال كرده بودند ، است . ايشان فرموده‌اند : هم نماز به سوى بيت المقدس حق و از جانب خداوند بود و هم نماز به سوى كعبهء مقدّسه . زيرا آنگاه مصلحت بندگان خدا چنان اقتضا مىكرد و امروز چنين . و نكته مهم اين است كه رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - جهت اثبات امكان و وقوع « نسخ » بر كار و تلاش روز « شنبه » كه يهوديان در آغاز در آن روز كار نمىكردند و بعدا كار كردند - « استدلال كرده و پرسيد كدام حق بود و كدام باطل ؟ ! و نكته ديگر اينكه رسول خدا - صلّى اللّه عليه و آله - در اين حديث فرموده است كه : احكام الهى تابع مصالح و مفاسد بوده و مسألهء « نسخ » نيز بر همين پايه استوار است . 6 - اين دسته از گزارشها و اخبار به گزارش آيه‌هاى ناسخ و منسوخ از قرآن مىپردازد و آياتى كه « نسخ » شده مانند آيهء عدّهء وفات . . . « 3 » و در اين زمينه حديث امير المؤمنين - عليه السّلام - در پاسخ برخى از يارانش گوياى اين مسأله است . نتايج بحث 1 - بنابراين « نسخ » در انديشهء همهء صحابه و تابعين يك مفهوم نداشته است و از

--> ( 1 ) ر . ك : به سيد هاشم بحرانى ، پيشين ، ج 1 ، ص 140 و 301 از چاپ جديد ، ح 1 ، به نقل از تفسير منسوب به امام ابو محمد العسكرى - عليه السّلام - ص 491 ح 311 و بحرانى مرحوم در حديث ديگرى از امام باقر - عليه السّلام - به نقل از تفسير عياشى گزارش مىدهد كه امام - عليه السّلام - « ناسخ » را به « ما حوّل » ( متحوّل كننده ) تفسير كرده است . ( 2 ) ر . ك : محمد باقر مجلسى ، همان ، ح 4 ، صص 106 - 105 ، ح 18 ، كتاب التوحيد باب « البداء و النسخ » به نقل از تفسير منسوب به امام عسگرى - عليه السّلام - صص 491 و 211 . ( 3 ) ر . ك : به محمد باقر مجلسى ، همان ، ج 93 ، ص 6 ، كتاب القرآن ، باب 128 .